Europejski Zielony Ład (EZŁ) jest najambitniejszą w dziejach strategią środowiskową Europy. Głównym jej celem jest doprowadzenie do neutralności klimatycznej kontynentu w 2050 roku. Komisja Europejska przedstawiła ambitny pakiet środków, które powinny umożliwić europejskim obywatelom i przedsiębiorstwom czerpanie korzyści ze zrównoważonej zielonej transformacji. Środki, którym towarzyszy wstępny plan najważniejszych działań, obejmują m.in. ambitne ograniczenie emisji, inwestowanie w nowatorskie badania i innowacje oraz ochronę środowiska naturalnego w Europie1.

Tekst pierwotny powstawał w języku angielskim, a jego tytuł brzmi „European Green Deal”. Natychmiast nasuwa się skojarzenie z amerykańskim „New Deal” – programem reform wprowadzanych w Stanach Zjednoczonych przez prezydenta Franklina Roosevelta w latach 1933-1939. Jedną z jego części był program ochrony przyrody. W 1933 roku, miesiąc po objęciu urzędu prezydenta, Roosevelt podpisał akt o utworzeniu Cywilnego Korpusu Ochrony (CCC). Ustawa ta odnosiła się do dwóch pilnych potrzeb: bezrobocia i naprawy szkód w środowisku, przy czym był to jeden z najbardziej udanych programów w ramach New Deal. Zatrudniając trzy miliony ludzi w ciągu dziewięciu lat, CCC odegrał kluczową rolę w amerykańskiej strategii na rzecz ochrony ziemi i zasobów naturalnych oraz zwiększył świadomość społeczną w zakresie ochrony przyrody i jej znaczenia. W całym kraju CCC zasadził trzy miliardy drzew, zbudował kempingi i szlaki, usuwał inwazyjne rośliny, dbał o siedliska dzikiej przyrody. Prezydent Roosevelt mówił: „Nie ma nic tak amerykańskiego jak nasze parki narodowe”2.

New Deal znaczy po polsku Nowy Ład. European Green Deal nie przez przypadek został więc przetłumaczony na Europejski Zielony Ład, który ma stać się największym w dziejach programem na rzecz dobrostanu w Europie. Europa to, niestety, w domyśle tylko jej część, zamykająca się w granicach Unii Europejskiej.

Wyzwania Europejskiego Zielonego Ładu

W grudniu 2019 r. Komisja Europejska zaprezentowała pierwszy dokument opisujący filozofię Europejskiego Zielonego Ładu3. W pierwszych słowach wskazuje on na największe wyzwania: zmiany klimatu, ocieplenie, zanieczyszczenie powietrza i wód, niszczenie lasów. Transformacja sektora przemysłowego i wszystkich łańcuchów wartości zajmuje 25 lat – jedno pokolenie. Aby być gotowym w roku 2050, decyzje i działania muszą zostać podjęte w ciągu najbliższych pięciu lat. To są najpoważniejsze wyzwania dla planety. Cel działań ratunkowych jest określony w bardzo prosty sposób: neutralność netto w emisji gazów cieplarnianych w 2050 roku oraz neutralny wpływ gospodarki na zasoby naturalne. Dojście do takiego celu jest ambitne, ale niezwykle trudne i skomplikowane.

Zielony Ład jest integralną częścią strategii Komisji dotyczącej realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju Narodów Zjednoczonych 2030 i innych priorytetów ogłoszonych w wytycznych politycznych przewodniczącej KE, Ursuli von der Leyen.

Na rysunku 1 przedstawiono schematycznie podstawowe elementy EZŁ.

 ezł zdj 1

Rys. 1. Schemat wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu według Komunikatu Komisji Europejskiej z grudnia 2019 r.3

Finansowanie Europejskiego Zielonego Ładu

Realizacja EZŁ, oczywiście, wymaga finansowania. Komisja oszacowała, że osiągnięcie obecnych celów w zakresie klimatu i energii do 2030 r. będzie wymagało dodatkowych inwestycji rocznych w wysokości 260 mld euro, czyli około 1,5% PKB z 2018 r. Ponadto skala wyzwania inwestycyjnego wymaga mobilizacji sektora zarówno publicznego, jak i prywatnego, a w sumie w ciągu 10 lat na EZŁ planuje się wydać bilion euro!5. KE zaproponowała 25-procentowy cel dotyczący włączenia problematyki klimatu do wszystkich programów UE, a także nowe źródła dochodów, np. opłaty od opakowań nienadających się do recyklingu.

EZŁ zdj2

Rys. 2. Schemat budżetu EZŁ według dokumentu Komisji Europejskiej ze stycznia 2020 r.5

 

Woda w Europejskim Zielonym Ładzie

Europejski Zielony Ład jest dokumentem strategicznym, zawiera pewne wytyczne, filozofię podejścia do problemu katastrofy klimatycznej i ekologicznej. Nie może jeszcze wskazywać zbyt wielu szczegółów, ale zapewne pojawią się one wkrótce. Mimo to już widać, gdzie położone są najmocniejsze akcenty (czyste powietrze, energetyka) i że nie jest to gospodarka wodna. Mimo to należy z optymizmem przyjąć fakt, że KE konkretnie identyfikuje wyzwania związane z wodą (niedobory, zanieczyszczenia) i podejmuje konkretne działania. Funkcjonuje już odrębna misja w ramach przygotowań Horyzontu Europa (ds. zdrowych oceanów, mórz, wód przybrzeżnych i śródlądowych). Ponadto KE dużo uwagi poświęca produkcji żywności, w której woda gra kluczową rolę. Należy więc kontynuować działania na rzecz poprawy Wspólnej Polityki Rolnej tak, aby stała się bardziej przyjazna środowisku i bardziej niebieska. Z pewnością branża wodna będzie także starała się wpłynąć na działania Komisji związane z jej zobowiązaniem do przyjęcia w 2021 roku planu działań „zero zanieczyszczeń” na rzecz powietrza, wody i gleby. Redukcja zanieczyszczeń pochodzących z miast, przemysłu i rolnictwa jest i z pewnością będzie popierana przez sektor wodociągów.

Klara Ramm
Ekspert IGWP

Bibliografia:

  1. Komunikat Komisji Europejskiej: https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_pl (dostęp: 6.02.2020).
  2. Parki narodowe USA o New Deal: https://www.nps.gov/articles/celebrating-fdrs-conservation-legacy.htm (dostęp: 6.02.2020).
  3. Communication from the Commission to the European Parliament, the European Council, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions. The European Green Deal. Komisja Europejska, Bruksela 11.12.2019.
  4. System ETS: https://ec.europa.eu/clima/policies/ets_pl (dostęp: 6.02.2020).
  5. Investing in a Climate-Neutral and Circular Economy. The European Green Deal. Komisja Europejska, styczeń 2020.
  6. InvestEu: https://europa.eu/investeu/home_pl (dostęp: 6.02.2020).
  7. Mechanizm sprawiedliwej transformacji: https://www.euractiv.com/topics/just-transition/ (dostęp: 6.02.2020).
  8. Horyzont Europa: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/horizon_europe_pl_-_inwestycje_ktore_ksztaltuja_nasza_przyszlosc.pdf (dostęp: 6.02.2020).

Cały matereriał ukazał się w Zeszytach IGWP 3/2020. Zachęcamy do PRENUMERATY  naszego wydawnictwa.